Nợ công Mỹ gần 40 nghìn tỷ: Đồng USD không còn được hậu thuẫn bằng vàng

William J. Watkins, Jr. - Chuyên gia Hiến pháp về tiền tệ và nợ quốc gia Hoa Kỳ

Khi nợ công quốc gia Mỹ đang tiến sát ngưỡng 40 nghìn tỷ USD, học giả Hiến pháp William J. Watkins, Jr. thuộc Viện Độc lập (Independent Institute) cho rằng nước Mỹ đã rời xa thiết kế tiền tệ cứng mà các nhà sáng lập từng đề ra, và hiện tại đồng USD chỉ còn dựa trên sức mạnh cưỡng chế của chính phủ thay vì giá trị vàng.

Chính phủ liên bang vượt ra ngoài giới hạn quyền lực

Watkins nhấn mạnh: "Chúng ta có một Hiến pháp với quyền lực ít ỏi và được định nghĩa rõ ràng dành cho chính phủ liên bang". Ông cho biết chính phủ liên bang không được phép hành động hay chi tiêu nếu không dựa trên quyền hạn cụ thể đã được liệt kê trong Hiến pháp.

Tuy nhiên, theo thời gian, các cách hiểu linh hoạt về các điều khoản chi tiêu và thương mại đã biến quyền hạn này thành một "quyền lực cảnh sát tổng quát" như các nhà sáng lập từng cảnh báo. Hậu quả là nợ công cứ ngày càng chồng chất, dẫn đến tình trạng khó khăn hiện tại.

Nợ công và chi phí lãi suất ngày càng tăng

Theo Bộ Tài chính Mỹ, nợ công hiện ở mức khoảng 39,6 nghìn tỷ USD, tương đương gần 115.000 USD trên mỗi công dân Mỹ và bằng khoảng 120% GDP. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo lãi suất nợ ròng sẽ vượt ngưỡng 1 nghìn tỷ USD trong năm tài chính 2026, cao hơn cả chi tiêu quốc phòng, trở thành một trong những khoản mục lớn nhất trong ngân sách liên bang.

Watkins cho rằng quan điểm của ông phản ánh cách hiểu nguyên thủy về quyền lực liên bang, điều mà nhiều học giả pháp lý khác không đồng tình.

Từ quyền lực hạn chế đến thời kỳ New Deal

Watkins lần theo nguồn gốc thiết kế Hiến pháp từ cuộc tranh luận về việc thay thế Hiệp ước Liên bang (Articles of Confederation). Ông trích lời James Madison trong Federalist No. 45, nhấn mạnh rằng các bang sẽ giữ "nhiều quyền lực và không giới hạn", còn quyền lực của chính phủ liên bang sẽ là "ít ỏi và được định nghĩa rõ ràng".

Ông cho rằng cần trở lại với những lời hứa của các Liên bang chủ nghĩa (Federalists) và giữ vững quan điểm đó. Việc thực thi quyền lực được thông qua cử tri và các bang, cũng như sự đại diện trực tiếp của các bang tại Thượng viện, cuối cùng là sự giám sát của nhân dân, dựa trên các Nghị quyết Kentucky và Virginia năm 1798.

Điểm ngoặt được Watkins xác định là năm 1936, khi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết trong vụ United States v. Butler, từ đó mở rộng quyền chi tiêu liên bang với lý do "phúc lợi chung", nhằm tránh đối đầu với chính quyền Roosevelt và bảo vệ New Deal.

Tiền cứng và sự chuyển dịch sang tiền giấy

Theo Hiến pháp, Quốc hội có quyền đúc tiền, đồng thời cấm các bang làm tiền hợp pháp ngoài tiền vàng và bạc. Các nhà sáng lập hiểu rằng tiền thật là tiền cứng, tức vàng và bạc.

Watkins nhấn mạnh rằng chính sách tiền tệ bắt đầu suy yếu từ thời Nội chiến, khi chính quyền Lincoln phát hành tiền giấy "greenbacks". Ông cho rằng nếu không bắt đầu từ chính sách tiền tệ của thập niên 1860 thì sẽ không hiểu hết bức tranh toàn cảnh.

Về lệnh thu hồi vàng từ người dân năm 1933 và việc định giá lại vàng từ 20 lên 35 USD/ounce, Watkins nhận định đây là hành động vi hiến, vì không có quyền nào trong Hiến pháp cho phép chính phủ tịch thu vàng của dân.

Hai năm sau, Tòa án Tối cao Mỹ phê duyệt việc vô hiệu hóa các điều khoản thanh toán bằng vàng trong hợp đồng, và đến năm 1971 nước Mỹ ngừng cho phép chuyển đổi đồng USD sang vàng kể cả với các chính phủ nước ngoài.

Kết quả là đồng tiền giờ đây chỉ dựa trên quyền lực cưỡng chế của chính phủ liên bang, tiền giấy không còn giá trị thực chất nào đằng sau.

Tác động của chủ nợ nước ngoài và vai trò kiểm soát chiến tranh

Watkins cảnh báo rằng khoảng 9,5 nghìn tỷ USD trái phiếu chính phủ Mỹ hiện do các chủ nợ nước ngoài nắm giữ, tương đương gần 1/4 tổng nợ công, trong đó Nhật Bản, Anh và Trung Quốc là các chủ nợ lớn nhất. Nếu các nước này đồng loạt rút vốn, có thể gây ra khủng hoảng tài chính nghiêm trọng, tương tự tình trạng lạm phát siêu tốc của Đức những năm 1920 (Weimar).

Quan điểm này không được đa số các nhà kinh tế đồng tình, vì Mỹ vay bằng đồng tiền riêng và USD vẫn là đồng dự trữ toàn cầu, nên khả năng vỡ nợ hay lạm phát mất kiểm soát trong ngắn hạn được xem là thấp.

Watkins cho rằng vấn đề thực sự là sự xói mòn lâu dài, không phải đổ vỡ đột ngột. Ông còn cho rằng tiền tệ ổn định là một công cụ giúp kiềm chế chiến tranh, bởi khi chính phủ không thể in tiền tùy ý, họ phải đánh thuế trực tiếp lên dân và chịu sự phản đối chính trị.

Ai sẽ trả giá cho nợ công?

Watkins nhận định chính phủ nên ưu tiên tăng thuế để trả nợ, nhưng trong thực tế thường chọn cách làm tăng cung tiền, như các gói kích thích kinh tế thời đại dịch. Nếu không kiểm soát được, hậu quả sẽ như một quốc gia đang phát triển vỡ nợ liên tục.

Ông mô tả việc chi tiêu vượt mức là một hiệu ứng "càng ngày càng tăng", khó có thể giảm bớt.

Bài học cho nhà đầu tư và người tiết kiệm

Đối với người tiết kiệm bình thường, Watkins cảnh báo rằng tiền giấy trong tài khoản có thể mất giá trước lạm phát. Nếu thay vào đó dùng tiền giấy mua tài sản thực hoặc vàng bạc, sẽ có giá trị thực sự hơn.

Ông vẫn lạc quan khi thấy nhiều phong trào xã hội quan tâm đến việc quay trở lại với các nguyên tắc của Hiến pháp, coi đó là ngọn hải đăng giúp nước Mỹ nhận ra mình đã đi xa tới mức nào và con đường để trở về.

Bạn đọc có thể theo dõi thêm về giá vàng thế giới và cập nhật giá vàng hôm nay để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của các diễn biến kinh tế quốc tế đến thị trường trong nước.