Giá vàng và bạc lao dốc mạnh do nhà đầu tư nhỏ lẻ dùng ETF đòn bẩy

Kitco News – Theo phân tích mới nhất từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), sự phấn khích quá mức của các nhà đầu tư nhỏ lẻ khi giá vàng và bạc liên tục lập đỉnh mới, cùng với việc họ lạm dụng các ETF đòn bẩy để gia tăng mức độ tiếp xúc thị trường, đã đóng vai trò chủ đạo trong đợt bán tháo mạnh xảy ra vào cuối tháng 1 năm 2026.

Trong bài viết đăng trên BIS Quarterly Review, các tác giả Egemen Eren, Ingomar Krohn và Karamfil Todorov cho biết: "Sau một giai đoạn tăng giá kéo dài qua năm 2025 và đầu năm 2026, giá các kim loại quý như vàng và bạc đã đảo chiều đột ngột vào cuối tháng 1 và tháng 2 năm 2026."

Họ giải thích rằng sự hưng phấn của nhà đầu tư nhỏ lẻ, được thực hiện chủ yếu qua các quỹ ETF, đã tạo điều kiện cho những biến động mạnh, tiếp tục xu hướng diễn ra từ năm 2025. Việc tái cân bằng hàng ngày của các ETF đòn bẩy cùng với các đợt thanh lý bắt buộc do gọi ký quỹ đã làm tăng biên độ dao động, đặc biệt là ở thị trường bạc.

Giá vàng và bạc giảm sâu bất chấp xu hướng tăng mạnh trước đó

Các chuyên gia nhấn mạnh: "Sau khi có mức tăng đáng kể trong năm 2025 và tiếp tục bứt phá mạnh vào đầu tháng 1 năm 2026, giá vàng và đặc biệt là bạc đã giảm sâu vào cuối tháng 1." Cụ thể, giá bạc đã tăng gấp đôi trong năm 2025 và thêm hơn 50% trong tháng 1 năm 2026, nhưng lại lao dốc khoảng 30% chỉ trong một ngày cuối tháng 1. Giá vàng cũng trải qua xu hướng tương tự nhưng mức giảm nhẹ hơn.

BIS nhận định rằng sự sụt giảm giá và gia tăng biến động này dường như trùng hợp với những thay đổi về kỳ vọng đối với đồng USD và chính sách tiền tệ của Mỹ, nhưng khó có thể giải thích bằng các yếu tố cơ bản khác.

Thị trường đòn bẩy và vai trò của nhà đầu tư nhỏ lẻ

Các tác giả cho rằng nguyên nhân chính của sự lao dốc đột ngột và biến động mạnh là do thị trường có mức đòn bẩy cao. "Sự giảm giá bất ngờ cùng với biến động tăng đột biến cho thấy vai trò của dòng tiền từ nhà đầu tư nhỏ lẻ và sự khuếch đại biến động giá do các ETF đòn bẩy, các nhà đầu tư theo xu hướng như CTA và các yếu tố liên quan đến ký quỹ," báo cáo nêu rõ.

Dữ liệu dòng vốn cho thấy, không phải các tổ chức lớn mà chính các nhà đầu tư nhỏ lẻ mới là nguồn chính của dòng tiền đổ vào các quỹ vàng và bạc trước đợt bán tháo. Trong khi đó, các nhà đầu tư tổ chức giữ vị thế ổn định hoặc giảm nhẹ mức độ tiếp xúc.

Thêm vào đó, dữ liệu vị thế hợp đồng tương lai cho thấy nhóm nhà đầu tư nhỏ lẻ – thường gọi là "non-reportables" – nắm giữ vị thế dài bạc với mức đòn bẩy cao trước đợt điều chỉnh. Khi giá giảm mạnh và các sàn giao dịch nâng mức ký quỹ, nhóm này buộc phải nhanh chóng cắt giảm vị thế. Đồng thời, các nhà đầu tư quản lý vốn như CTA và tổ chức cũng giảm vị thế dài, trong khi các nhà tạo lập thị trường (dealers) tăng cường cung cấp thanh khoản bằng cách giảm vị thế ngắn.

ETF đòn bẩy – con dao hai lưỡi trên thị trường kim loại quý

Theo các chuyên gia, nhà đầu tư nhỏ lẻ đã ưa chuộng ETF như một công cụ tiếp xúc với kim loại quý trong thời gian dài. "Giá trị giao dịch của các ETF vàng và bạc luôn duy trì mức cao hơn giá trị tài sản ròng (NAV), cho thấy áp lực mua mạnh mẽ một chiều vượt quá khả năng tạo quỹ mới và cung cấp kim loại vật chất của các thành viên được ủy quyền," báo cáo giải thích.

Khi giá đảo chiều vào cuối tháng 1, mức chênh lệch này nhanh chóng thu hẹp, thậm chí đối với bạc còn xuất hiện mức chiết khấu rõ rệt, phản ánh áp lực bán mạnh và dòng tiền chảy ra đột ngột.

BIS cũng chỉ ra rằng các ETF bạc đòn bẩy đã góp phần làm trầm trọng thêm biến động thông qua cơ chế tái cân bằng hàng ngày. "Để duy trì tỷ lệ đòn bẩy cố định hàng ngày, các quỹ này phải mua tài sản cơ sở (thường là hợp đồng tương lai bạc) khi giá tăng và bán khi giá giảm. Hoạt động giao dịch có tính chất theo đà này tạo ra các vòng phản hồi làm tăng xu hướng giá và có thể gây méo giá thị trường."

Xu hướng tăng đòn bẩy và gần như gấp đôi tác động vào năm 2025

Báo cáo cho biết dấu ấn giao dịch gây bất ổn của các ETF đòn bẩy đã tăng lên song song với sự phấn khích của nhà đầu tư nhỏ lẻ trước đợt bán tháo tháng 1. "Chỉ số nhân lực tái cân bằng đòn bẩy, một thước đo tổng hợp về tác động thị trường của dòng tiền tái cân bằng hàng ngày của các ETF đòn bẩy, đã tăng gấp đôi trong năm 2025," họ lưu ý. "Tỷ trọng các ETF trong thị trường cũng có sự tăng trưởng tương tự, cho thấy hoạt động của các ETF đòn bẩy ngày càng chiếm lĩnh thị trường và làm tăng cường xu hướng giá."

Đòn bẩy ký quỹ và vòng xoáy bán tháo

Khi đợt bán tháo bắt đầu, các đợt thanh lý do gọi ký quỹ đã làm tăng áp lực giảm giá. "Giá giảm nhanh khiến các khoản ký quỹ biến động trên vị thế tương lai tăng cao, cùng lúc nhiều sàn giao dịch thắt chặt yêu cầu ký quỹ ban đầu," báo cáo cho biết. "Áp lực tài chính buộc các nhà đầu tư có vị thế đòn bẩy cao phải nhanh chóng giảm đòn bẩy, tương tự như các sự kiện căng thẳng thị trường trước đây."

Sự thanh lý vị thế của nhà đầu tư, cùng với việc bán tháo có hệ thống từ hoạt động tái cân bằng ETF đòn bẩy, đã tạo thành vòng xoáy giảm giá, dẫn đến các đợt gọi ký quỹ tiếp theo và đẩy giá tiếp tục giảm sâu hơn.

Qua đây, có thể thấy sự kết hợp giữa giá vàng thế giới biến động mạnh và hành động của nhà đầu tư nhỏ lẻ sử dụng ETF đòn bẩy đã ảnh hưởng trực tiếp đến giá vàng hôm nay tại Việt Nam. Đồng thời, thị trường bạc cũng chịu tác động tương tự, thể hiện rõ qua giá bạc hôm nay trên các sàn giao dịch nội địa.